أوّلين كتابهاى سيره و مغازى رسول اكرم ( صلعم ) را نوشته و تدوين كرده‌اند . آثار و اقوال ايشان نه تنها بر آثار محدّثان و راويان و مورّخان قبلى أولويّت يافته و به سبب جامعيّت و شمول موجب شد كه آن آثار در طاق نسيان افگنده شود ، بلكه تأليفات بعدى نيز از رواج و مرجعيّت آنها نكاسته است . نفر اوّل از نسل سوم ، موسى بن عقبة بن أبى عيّاش از موالى آل زبير و شاگرد عروه و فقيه و محدّث نامى مدينه است كه در مغازى رسول اللّه ( صلعم ) تخصّص داشته . بنابر آنچه در طبقات ابن سعد آمده كتاب مغازى موسى بن عقبه شامل أسامى و اطّلاعاتى دربارهء كسانى بوده است كه در حوادث مهمّ زمان پيغمبر اكرم ( صلعم ) شركت جسته‌اند [ 1 ] ، مانند مهاجرين حبشه و أصحاب بدر و غيره . موسى بن عقبه به تواريخ و قصص مربوط به قبل از اسلام توجّهى نداشته ، با آنكه مغازى او كم حجم بوده و آن را أصحّ المغازى مىخوانده‌اند بسط انتشار كتاب ابن اسحاق را پيدا نكرده است و با وجود آنكه در بسيارى از مآخذ نام آن برده شده و تا قرن دهم هجرى [ 2 ] در دسترس مؤلّفين بوده است اكنون جز منتخباتى از آن كه حاوى بيست حديث است چيزى بجاى نمانده . خطيب بغدادى ابن منتخبات را روايت كرده و سلسلهء سند آن به برادرزادهء موسى يعنى اسماعيل بن ابراهيم بن عقبه منتهى مىشود . منتخبات مزبور را در سال 1904 ميلادى زاخاو چاپ كرده است [ 3 ] . ولى در صحّت و اصالت احاديثى كه در ان آمده است ترديد كرده‌اند زيرا از طرفى با مطالبى كه در مغازى موسى ابن عقبه به شهادت طبقات ابن سعد [ 4 ] وجود داشته و مربوط است به معرّفى اشخاصى كه در وقايع بزرگ حيات پيغمبر دخالت داشته‌اند ، سنخيّت ندارد

--> [ ( 1 - ) ] ابن سعد ، طبقات ، ج 3 ق 2 ص 120 و ج 4 ق 1 ص 95 . [ ( 2 - ) ] واقدى ، مغازى ( طبع لندن ، 1966 ) ، مقدمهء جونس ، ص 24 [ ( 3 - ) ] منابع بزبانهاى اروپائى شمارهء 23 . [ ( 4 - ) ] طبقات ، ج 3 ق 1 و ق 2 در اسامى بدريين و ج 4 ق 1 در مهاجرين به حبشه . 9